સિનિયર સિટિઝનનું સ્વરાજ …ગુણવંત શાહ…

સિનિયર સિટિઝન હોવું એ એક એવો વૈભવ છે, જે ઘણું ખરું વેડફાઈ જાય છે. વૈભવ શેનો? જીવનમાં બે બાબતો ઓછી પડે ત્યારે માણસનું ખરું સુખ નંદવાય છે: સમય અને અવકાશ. સિનિયર સિટિઝન પાસે મબલખ સમય હોય છે અને અઢળક અવકાશ હોય
છે. સમય અને અવકાશના આવા બેવડા વૈભવને લોકો‘મોકળાશ’ કહે છે. મોકળાશનો માલિક દુ:ખી શી રીતે હોઈ શકે? એ દુ:ખી હોય છે, કારણ કે મોકળાશનું શું કરવું તેની ખબર એને નથી હોતી. મોકળાશ જેવી જણસને વેડફી મારવી એ ઘણાખરા વૃદ્ધોને
વળગેલો માનસિક રોગ છે. મોકળાશમાં યોગની શક્યતા પડેલી છે. યોગને બદલે રોગ ગોઠવાઈ જાય તે માટે જવાબદાર કોણ? સિનિયર સિટિઝન પોતે!

ઘણાખરા સિનિયર સિટિઝનોને ગ્રહદશા નહીં આગ્રહદશા નડતી હોય છે. શંકરાચાર્ય કહી ગયા કે બુદ્ધિ ખીલે તેનું નામ અનાગ્રહ છે. સિનિયર સિટિઝનના કેટલાક આગ્રહો નવી પેઢીને પજવનારા હોય છે. જેમ ઉંમર વધે તેમ આગ્રહો પણ ઉંમરલાયક બનીને થીજી
જાય છે. આગ્રહ પોતાને માટે ભલે રહ્યો ! પોતાના આગ્રહો બીજા પર લાદે તે મૂર્ખ છે.

મૂર્ખતા પણ ખાસ્સી સિનિયર હોઈ શકે છે. દીકરાવહુને પોતાનો અભિપ્રાય એકવાર આપી દીધા પછીનું મૌન દિવ્ય હોય છે. સામેવાળી વ્યક્તિ ગમે તેટલી નાની ઉંમરની હોય તોય તેને વણમાગી સલાહ ન આપવામાં વૃદ્ધત્વની અનેરી શોભા પ્રગટ થાય છે. જે
વયોવૃદ્ધ સિટિઝન મફત સલાહ કેન્દ્રનો માલિક હોય તે દુખી થવા સર્જાયેલો જીવ છે.ભગવાન પણ તેને સુખી ન કરી શકે.

માણસને મળતી મોકળાશ ગાભણી હોય છે. ઉત્તમ કવિતાઓ, નાટકો, શિલ્પો, ચિત્રો, ફિલ્મો, ગીતો અને કલાકૃતિઓ માનવજાતને મળ્યાં તે માટે સર્જકોને પ્રાપ્ત થયેલી મોકળાશનો ફાળો મહત્ત્વનો રહ્યો છે. કવિ વોલ્ટ વ્હીટ્મન પોતાને ભવ્ય આળસુ (મેગ્નીફિશંટ આઈડ્લર) તરીકે ગૌરવભેર ઓળખાવતો. નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા કવિ પાબ્લો નેરુદા પોતાનાં સંસ્મરણો પર લખેલા પુસ્તકમાં નવરાશનો મહિમા કરે છે અને ત્યાં સુધી કહે છે કે ‘સમય વેડફવા જેવી સુંદર બીજી કોઈ ચીજ નથી.’ અહીં સમય વેડફવાની વાત સાથે મોકળાશનું સૌંદર્ય કેન્દ્રમાં રહેલું છે. ઘણા સિનિયર સિટિઝન્સ મોકળાશનો સ્વાદ ધરાઈને માણે છે. એ સ્વાદનું રહસ્ય એમના મિજાજમાં રહેલું છે. એ મિજાજ એટલે સ્વરાજનો મિજાજ. સ્વરાજનો મિજાજ એટલે શું? ‘હવે હું કોઈને જવાબ આપવા બંધાયેલો નથી’, એવી દાદાગીરીમાં દાદાની ખરી શોભા પ્રગટ થાય છે. સ્વતંત્ર હોવું એટલે જ પોતાની મરજીના માલિક હોવું. મરજીની ગુણવત્તા એટલે જ જીવનની ગુણવત્તા. માણસે પોતાની મરજીને માંજી માંજીને શુદ્ધ કરવી રહી. મરજીના માલિકને, માલિકની મરજી પર શ્રદ્ધા હોવી જોઈએ. સિનિયર સિટિઝનના સ્વરાજનું આ રહસ્ય છે.

જે વડીલોને સાહિત્ય, સંગીત, સત્સંગ, સમાજસેવા, પ્રવાસ કે પ્રેમ જેવી બાબતોમાંથી કોઈ એક સાથે પણ નિસ્બત ન હોય તેમણે દુખી થવાની પૂરી તૈયારી કરી લીધી છે એમ કહી શકાય. નવરાશ એટલે કર્મશૂન્યતા નહીં, પણ મનગમતા કર્મની સમૃદ્ધિ.

વડીલોએ વારંવાર પોતાની જાતને પૂછવા જેવો પ્રશ્ન છે,‘મારો માહ્યલો શેમાં રાજી?ં જે કર્મ કરતી વખતે હેત અને હરખનો અનુભવ થાય તે કર્મ કરવું અને બીજું ફાલતું કર્મ ટાળવું એ તો પાછલી ઉંમરનો વિશેષાધિકાર ગણાય. જે વડીલ કોઈના કામમાં ટકટક ન કરે તે વડીલ પોતાના કામમાં બીજાની ટકટક નહીં સહન કરવાનો અધિકાર પ્રાપ્ત કરે છે. આ દુનિયા આપણી કલ્પના પ્રમાણે ચાલે એવી ઈચ્છા રાખવી એ પણ એક પ્રકારની નાસ્તિકતા ગણાય. સમગ્ર જીવન કેવળ પૈસા એકઠા કરવામાં જ વીતી ગયું હોય, તો પાછલી ઉંમરે દુખનું ડિવિડંડ મૃત્યુ સુધી મળતું જ રહે છે. નોકરી છૂટી જાય પછી જે ખાલી થેલી જેવા બની જાય, તેઓ નોકરી ચાલુ હતી ત્યારે પણ ખાલીખમ જ હતા! એમને એ વાતની ખબર ત્યારે ન હતી, તે જુદી વાત છે.

સિનિયર સિટિઝનના સુખનો ખરો આધાર પગ ઉપર રહેલો છે. આપણે ત્યાં જે માણસ કમાણી કરતો હોય તેને માટે કહેવામાં આવે છે કે એ પોતાના પગ પરં ઊભો છે. જેના પગ સાબૂત તેનું ચાલવાનું સાબૂત! જે ચાલવાનું રાખે તેને કકડીને ભૂખ લાગે. કકડીને લાગતી
ભૂખ પછી જે ખવાય, તે અન્ન પચી જાય છે. અન્નવૈભવનું ખરું રહસ્ય ભૂખવૈભવમાં સમાયું છે. જે સિનિયર સિટિઝન રોજ પાંચ કિલોમીટર સ્ફૂર્તિથી ચાલે તેને ભૂખવૈભવ સાથે થાકવૈભવ પણ પ્રાપ્ત થાય. થાકવૈભવ પ્રાપ્ત કરનારને ઊંઘવૈભવ પણ આપોઆપ મળે છે. ભૂખવૈભવ, થાકવૈભવ, અને ઊંઘવૈભવ પ્રાપ્ત થાય, તેને સ્ફૂર્તિવૈભવ મળી રહે છે. સ્ફૂર્તિ છે, તો જીવન છે. જીવન છે, તો જીવવાનો આનંદ છે. આનંદનું ઉદઘાટન પગના સદુપયોગ થકી થતું હોય છે. પગ વડે પરમેશ્વર સુધી પહોંચવાનું છે. લોકો પથારી થકી પરમેશ્વર સુધી પહોંચવાની પેરવી કરતા હોય છે. એક વડીલ પંચાણું વર્ષે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે દીકરાની વહુ બોલી, ‘પપ્પા સવારે તો ફરવા ગયેલા અને બપોરે એકાએક શાંત થઈ ગયા!’ મૃત્યુ પામેલા વડીલને આનાથી ચડિયાતી અંજલિ બીજી શી હોઈ શકે? એને કહેવાય રળિયામણું મૃત્યુ!

વડીલોએ કોઈ પણ હિસાબે બે કલાક પોતાના ખાસ કલાકોં તરીકે અલાયદા રાખવા જોઈએ. પરિવારના જુનિયર લોકોને તેથી ખાસ રાહત મળતી હોય છે. સિનિયર સિટિઝનને પોતાના સ્વરાજની જેમ જુનિયર સિટિઝનનું સ્વરાજ પણ વહાલું હોવું જોઈએ.
ખાસ કરીને દીકરાની વહુનો આદર જીતી લેવાની કળા ખૂબ મહત્ત્વની છે. જે સાસુને માતા બનતાં ન આવડે અને જે સસરાને પિતા બનતાં ન આવડે તેઓ ફુલ્લી નપાસ ગણાય. છૂટાં રહેવું સારું, છેટાં રહેવું સારું, પણ ભેગાં રહીને ઝઘડતાં રહેવું અત્યંત નઠારું!

તમે દીકરાની જન્મતિથિ યાદ નહીં રાખો તો ચાલશે, પણ પુત્રવધૂની વર્ષગાંઠ યાદ રાખીને નવી સાડી ભેટ આપવાનું ચૂકી જાઓ તેમાં શાણપણ નથી. જે પરિવારમાં ગૃહલક્ષ્મીનો આદર નથી હોતો, તે ઘરમાંથી સુખ પાછલે બારણેથી ભાગી છૂટે છે.

પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ વાતવાતમાં કહેતા કે માણસે પાકેલી ખારેકની માફક ખરી પડવાનું છે. સીધી લીટીનો માણસ નાસ્તિક હોય તોય આધ્યાત્મિક જાણવો. આપણે ત્યાં ક્યારેક સો ટચનો સજ્જન મનુષ્ય કોઈ લંપટ સાધુનો ચરણસ્પર્શ કરતો જોવા મળે ત્યારે
દુખ થાય છે.

કેટલાક સિનિયર નાગરિકો ભક્તિમાં વેવલા બનીને ગાંડપણ પ્રગટ કરતા રહે છે. એ માટે આવનારા મૃત્યુનો ડર કારણભૂત છે. સિનિયર સિટિઝનની ખુમારી ખૂટવી ન જોઈએ.

ખુમારી ખૂટે ત્યારે જ ઘડપણ પ્રવેશે. ઘડપણની ખરી બહેનપણી ખુમારી છે. સિનિયર સિટિઝન હોવાને નાતે ગુજરાતના સૌ સિનિયર સિટિઝન્સને ખાસ વિનંતી છે. તમને ટટ્ટાર રાખનારી અખંડ સૌભાગ્યવતી ખુમારીદેવીને જાળવી લેવાનું ચૂકશો નહીં.

..પાઘડીનો વળ છેડે..

આપણે વૃદ્ધ થઈ ગયાં તેથી હસવાનું ઓછું નથી થયું, પરંતુ
આપણું હસવાનું ઓછું થયું , તેથી આપણે વૃદ્ધ થઈ ગયાં!

–(અનામી ચિંતક)

…ગુણવંત શાહ…

ફેબ્રુઆરી ૨૦, ૨૦૦૫ના ‘સંદેશ’ દૈનિકની રવિવારીય ‘સંસ્કારપૂર્તિં’માંથી સાભાર,

WHY IS IT SO HARD TO LET GO?

Email courtsey -Dr M J Kapadia
 The cheerful girl with bouncy golden curls was almost five Waiting  with her mother at the checkout stand, she saw them: a circle of  glistening white pearls in a pink foil box.
 ’Oh please, Mommy. Can I have them? Please, Mommy, please?’
 Quickly the mother checked the back of the little foil box and  Then looked back into the pleading blue eyes of her little girl’s  upturned face
 ’One rand ninety-five. That’s almost R2.00. If you really want  them, I’ll think of some extra chores for you and in no time you can  save enough money to buy them for yourself. Your birthday’s only a  week  away and you might get some money from Grandma.’
 As soon as Jenny got home, she emptied her penny bank and counted  Out 17 cents. After dinner, she did more than her share of chores
 and  She went to the neighbor and asked Mrs. McJames if she could pick  Dandelions for ten cents.
 On her birthday, Grandma did give her another rand and at last she  Had enough money to buy the necklace.
 Jenny loved her pearls. They made her feel dressed up and grown up.  She wore them everywhere - Sunday school, kindergarten, even to bed.
 The only time she took them off was when she went swimming or had  A bubble bath. Mother said if they got wet, they might turn her neck
 green.
 Jenny had a very loving daddy and every night when she was ready  For bed, he would stop whatever he was doing and come upstairs to read
 her a story.
 
 One night when he finished the story, he asked Jenny, ‘Do you  love me?’
 ’Oh yes, Daddy. You know that I love you.’
 ’Then give me your pearls.’
 ’Oh, Daddy, not my pearls. But you can have Princess - the white  Horse from my collection. The one with the pink tail. Remember,
 Daddy?  The one you gave me. She’s my favourite.’
 ’That’s okay, Honey. Daddy loves you. Good night.’ And he brushed  Her cheek with a kiss.
 About a week later, after the story time, Jenny’s daddy asked again,  ‘Do you love me?’
 ’Daddy, you know I love you.’
 ’Then give me your pearls.’
 ’Oh Daddy, not my pearls. But you can have my baby doll. The brand  New one I got for my birthday. She is so beautiful and you can have  the  yellow blanket that matches her sleeper.’
 ’That’s okay. Sleep well. God bless you, little one. Daddy loves  you’  And as always, he brushed her cheek with a gentle kiss.
 A few nights later when her daddy came in, Jenny was sitting on her  Bed with her legs crossed Indian-style. As he came close, he noticed  her  chin was trembling and one silent tear rolled down her cheek.
 
 ’What is it, Jenny? What’s the matter?’ Jenny didn’t say anything  But lifted her little hand up to her daddy. And when she opened it,  there  was her little pearl necklace. With a little quiver, she finally  said,  ‘Here,  Daddy.  It’s for you.’
 With tears gathering in his own eyes, Jenny’s kind daddy reached  Out with one hand to take the cheap store necklace, and with the  other  hand he reached into his pocket and pulled out a blue velvet case  with a  strand of genuine pearls and gave them to Jenny.
 He had them all the time. He was just waiting for her to give up  The cheap store stuff so he could give her the genuine treasure.
 So as it is with God. He is waiting for us to give up the cheap  Things in our lives so that he can give us beautiful treasure.
 Are you holding onto things which God wants you to let go of?
 Are you holding on to harmful or unnecessary partners,  relationships, habits and activities which you have come so attached  to  that it seems impossible to let go of?
 
Sometimes it is so hard to see what is in the other hand, but  Do believe this one thing……………… God will never take away  Something without giving you something better to take its place.
 The greatest gifts happen when you share love and touch others hearts!

જ્યારે ગુસ્સો ચઢે છે ત્યારે -

એકવાર લિંકન પાસે ફરિયાદ લઈને ગયેલો ઓફિસર ઉશ્કેરાટમાં વચ્ચે-વચ્ચે અપશબ્દ બોલતો હતો. લિંકને એને અટકાવતાં કહ્યું : ‘ભલા માણસ, મારી સામે આટલો બફાટ કાઢવા કરતાં એ માણસને ધધડાવતો એક જોરદાર પત્ર લખી નાંખતો હોય તો ? લે આ કાગળ અને અત્યારે જ અહીં બેસીને લખી નાંખ !’
ગુસ્સે ભરાયેલ એ ઑફિસરે એવું જ કર્યું. એણે પોતાનો બધો ગુસ્સો પત્રમાં ઠાલવી દીધો. એ પછી હળવાશ અનુભવતાં એણે લિંકનને એ પત્ર વાંચવા આપ્યો.

‘વાહ તેં તો જોરદાર પત્ર લખ્યો છે !’ લિંકને મલકાતાં કહ્યું, ‘આવું તો મને પણ લખતાં ન આવડે !’
ઑફિસરે પ્રસન્ન થતાં પૂછ્યું : ‘હવે શું ?’
લિંકને પણ એ જ શૈલીમાં જવાબ આપ્યો : ‘હવે શું – હવે કાંઈ નહિ !’ અને માર્મિક ઢબે હસવા લાગ્યા. એ ઑફિસર તો ડઘાઈ ગયો અને લિંકનને બાઘાની જેમ જોઈ રહ્યો. ત્યારે લિંકને આદેશ આપ્યો : ‘જાઓ, આ પત્ર પેલી સગડીમાં નાખી દો. મને પણ જ્યારે ગુસ્સો ચઢે છે ત્યારે હું આવું જ કરું છું. આમ કરવાથી મનનું ઝેર બહાર નીકળી જાય છે ને આપણને શાંતિ મળે છે !

THE TEN COMMANDMENTS FOR THOSE OVER FIFTY YEARS OLD & ABOVE

1. Focus on enjoying people, not on indulging in or accumulating material things.

2. Plan to spend whatever you have saved. You deserve to enjoy it and the few healthy years you have left. Travel if you can afford it. Don’t leave anything for your children or loved ones to quarrel about. By leaving anything, you may even cause more trouble when you are gone.

3. Live in the here and now, not in the  sterdays and tomorrows. It is only today that you can handle. Yesterday is gone, tomorrow may not even happen.

4. Enjoy your grandchildren (if you are blessed with any) but don’t be their full time baby sitter. You have no moral obligation to take care of them. Don’t have any guilt about refusing to baby sit anyone’s kids, including your own grandkids. Your parental obligation is to your children. After you have raised them into responsible adults, your duties of child-rearing and babysitting are finished. Let your children raise their own offsprings.

5. Accept physical weakness, sickness and other physical pains. It is a part of the aging process. Enjoy whatever your health can allow.

6. Enjoy what you are and what you have right now. Stop working hard for what you do not have. If you do not have them, it’s probably too late.

7. Just enjoy your life with your spouse, children, grandchildren and friends. People, who truly love you, love you for yourself, not for what you have. Anyone who loves you for what you have will just give you misery.

8. Forgive and accept forgiveness. Forgive yourself and others. Enjoy peace of mind and peace of soul.

9. Befriend death. It’s a natural part of the life cycle. Don’t be afraid of it. Death is the  beginning of a new and better life. So, prepare yourself not for death but for a new life with the Almighty.

10. Be at peace with your Creator. For… He is all you have after you leave this life