દુનિયાની ચિંતા છોડો, ભીતરે જ વસી છે શાંતિ

તે આણશે પરિવર્તન,”સ્વ”માં વસ, “પર”થી ખસ.

નિવૃત્ત જીવન માં દાખલ થતા એક વાત સમજવી જરુરી છે અને તે છે “સ્વ”માં વસવું અને “પર” થી ખસવું. આ વાત તો સાવ નાની છે પણ તે આત્મ સાત કરવી તે સાધના છે.

એક સીધી વાત કહીયેતો આપણને હુકમો કરવા ગમે છે પણ કોઇ આપણને હુકમ કરે તો ગમતું નથી. કેમ?

આપણે બીજા માટે સલાહ આપવાની હોય તો ક્ષણની પણ વાર નથી લગાડતા પણ આપણે આપણેજ જો તે સલાહ પર અમલ કરવાનો હોય તો તે આપણ ને ગમતું નથી. કેમ?

માણસ માત્રને અન્યની વાતો..અન્યની ક્ષતિઓ અન્યની બુરાઇને ચગાવવા કે વાગોળવા ગમે છે. અને આ પરિસ્થિતિને “પર”માં વસ કહે છે.

આ પરિવર્તનને આત્મસાત કરવા કેટલાંક પ્રયોગો કરવા પડશે. જેને મનોવૈજ્ઞાનિકો “ Transaction Analysis” કહે છે. આ માન્યતા મુજબ દરેક વ્યક્તિમાં એક બાળક એક  એક પુખ્ત અને એક વૃધ્ધ માણસ હોય છે. જ્યારે તમે વાત કરો ત્યારે સામા માણસ નાં પ્રતિભાવો ત્રણ પ્રકારનાં હોય.

બાળક્ની વાતોનો પ્રતિભાવ વૃધ્ધ માણસ સરસ રીતે આપે કારણ કે બાળક શીખવાનાં મત માં હોય અને વૃધ્ધ શીખવાડવાનાં મતમાં તેથી બાળકનાં પ્રશ્નો હોય પણ અભિમાન ના હોય જે વૃધ્ધ સરસ રીતે આપે. પુખ્ત માણસ નાં પ્રતિભાવમાં તેનો વિવેક અથવા અભિમાન આવે અને વાત ચેડાઇ શકે અને વૃધ્ધની વાતોમાં જાણકારીનું અભિમાન ટકરાયા વિના ના રહે. તારા કરતા હું વધુ જાણું વાળી વાતો આવે અને આવે જ.

મોટી ઉંમરે જો “સ્વ”માં વસ વાળી વાત હશે તો ખટરાગ ઉભો જ નહીં થાય કારણ કે મનમાં પ્રશ્નનો જવાબ “ એમાં મારે શું?” આવશે. અથવા “ભાઇ દરેક જણ ને પોતાનો ક્રોસ જાતે ઉપાડવાનો છે.”

જૈન સિધ્ધાંતોમાં અનેકાંતવાદ આ વાત બહુ સરસ રીતે સમજાવે છે અને કહે છે ભાઇ તું પણ સાચો હોઇ શકે છે અને હું પણ સાચો હોઇ શકું છું. મને મારી વાત સાચી છે અને તારી વાત ખોટી છે તેવું કોઇ મમત્વ જ નથી.

મહદ અંશે આ વાતનો જવાબ એ આવશે કે ભાઇ તમે જો સંસારમાં રહેતા હશો તો આ પલાયન વાદ તમને બદનામ કરશે.

Here’s an excerpt:

The concert hall at the Syndey Opera House holds 2,700 people. This blog was viewed about 8,600 times in 2011. If it were a concert at Sydney Opera House, it would take about 3 sold-out performances for that many people to see it.

Click here to see the complete report.

અમારા અંબુકાકા કદાચ પોતાની એક પણ દીકરીઓ ના હોવાને કારણે વ્યથિત થતા કાંતા કાકીને કાયમ કહેતા તારી ત્રણ વહુઓ તારી દીકરીઓ જ છે ને? લડાવને તારે જેટલા લાડ લડાવવા હોય તેટલા.. પણ કાંતા કાકી એમ જ બોલે “તમે તો સાધુ પ્રકૃતિનાં છો એટલે તમને ખબર નાપડે પણ આંગળાથી નખ વેગળા તે વેગળા. દીકરી જેટલી સેવા કરે તેટલી લાગણીઓ વહુઓને ના થાય.”

“અરે! આ તારા પોતાના દીકરાઓ પોતાની ચામડીનાં જુતા કરીને પહેરાવે.. તારા દુઃખે કકલી મરે તો ય તને દીકરીનો આટલો બધો મોહ?”

“દીકરાઓને તો પરણાવ્યા એટલે તેમની બૈરીનાં..તેમની શું આશા?”

આવા વડીલો તમે સર્વત્ર જોતા હશો..ખરુંને?

દીકરાઓ હોય કે દીકરી..જમાઇ હોય કે વહુ.. તેમની પાસેથી માનભર્યુ હેત જોઇતુ હોય તો એક વાત મારા દાદા કાયમ કહેતા “ ભાભો ભારમાં તો વહુમા લાજમાં”.

આ વાતનો તાળો સમજ્વા કાંતા કાકીનો એ ડાયલોગ મને કાયમ યાદ આવે. અમારા સમયમાં અમે તો ચું કે ચા પણ કરી નહોંતા શકતા. મારી સામે થી સસરા કે જેઠ નીકળે અને અમે ત્યાં હોઇએ તો મારા સાસુ ખખડાવી નાખે.. કેમ આઘુ પાછુ ના થઇ જવાય?

આવો ત્રાસ જેણે વેઠ્યો હોય તે દ્રષ્ટિ તો એમજ કહેને કે વહુઓને તો બહુ ફટવી મારી છે.

હવે વહુ ફાટી ના જાય તેથી સાસરે આવેલી નવોઢાને પહેલા દિવસથી જ દબાવીને રાખવા મથતા..કાંતા કાકીને પહેલા દિવસેજ તેમના કમલેશની પત્ની કલ્પનાએ કહ્યું

“બા. તમારે મને કશું કહેવાનું નહીં .. તમે અને તમારા સાસુ કોઇ સ્કુલે ભણવા ગયા નહોંતા.. તમારા સમયમાં રેડીયો તો માંડ માંડ વાગતો થયો હતો.. જ્યારે હું કોલેજમાં ભણીને આવી છું મને ટીટ ફોર ટેટ કરતા આવડે છે. તેથી તમારો દીકરો જો હાથવગો રાખવો હોય તો મને ના છંછેડશો.”

કાંતા કાકી દબાવાને બદલે “ લે લે આતો મગમાં થી પગ નીકળ્યા.. હજી સાસરે પગ પણ નથી મુક્યો અને મને લબડ ધક્કે લેવા બેઠી મારી બઈ!”

અંબુ કાકાને કલ્પના નો વાત કરવાનો ટોન ના ગમ્યો.. અને તેમણે કાંતા કાકીને કહ્યું “ કલ્પના વહુ આજ વાત જરા નીચો ટોન રાખીને કહ્યું હોત તો તમે ભણેલા છો તેમ જણાત.”

કલ્પના તરત બોલી “ બાપુજી.. બાનો જેવો ટોન હતો તેવા ટોનમાં જ મેં જવાબ આપ્યો.. અને વીસમી સદીની વાતો એક્વીસમી સદીમાં કરે તો જવાબ એકવીસમી સદી જેવોજ મળેને?.”

તે રાત્રે કમલેશને કાંતાકાકીએ કહ્યું તો કમલેશ કહે..બા થોડીક ધીરજ ધરો..હજીતો એને આવે અઠવાડીયું થયું છે..

અંબુકાકાને થયું કે કમલેશને કાંતા કાકીની હાજરીમાં પુછું કે બેટા “તારા પ્રતિભાવ તો જણાવ કે કલ્પના એ જે તારી બાનું મોઢું તોડી લીધું તે યોગ્ય લાગ્યું?”

કમલેશ કહે “બાને કલ્પનાએ કહ્યું તેથી માઠું લાગ્યું આજ વાત જો મેં કે કોઇ ભાઇ એ કરી હોત તો તેમને આટલી તકલીફ ના થાત. અને તેનું કારણ છે પારકુ અને પોતાનું લોહી. પણ હું કલ્પના ને સમજાવીશ.”

આ જગ્યાએ અંબુ કાકાનાં જુદા જુદા પ્રતિભાવો સમજવા જેવા છે

પ્રતિભાવ ૧

“ શાબાશ બેટા.. ભણતરે તને નિષ્પક્ષ બનાવ્યો. અને વહુ સાસુની વાતોમાં તું આમજ રહેજે.. કારણ કે તારી બા અને તું જાણો છો એક બીજાને પણ કલ્પના અને તારી બા એકમેક ને તમે જેટલાં જાણો છો તેટલા જાણતા નથી. તેથી તે બંને ને એક મેક્નો સાચો અનુભવ કરાવવવાની તારી ફરજ છે.”

પ્રતિભાવ ૨

“ ભણતર બોળ્યું બેટા તમે તો! એટલા મોટા થઇ ગયા કે મા ને સુધારવા બેઠાં છો. શરમ નથી આવતી તારી માની ઠેકડી ઉડાડતા”

પ્રતિભાવ ૩

“તું પણ કાંતા શું વહુને દાબવાનો પ્રયત્ન કરે છે.તને યાદ છે મારી બા ની સાથે તેં જે કર્યુ તે કર્મ આજે પાકે છે..તારી વહુ પણ તારી જેમ તને જવાબ આપે છે.”

પહેલો પ્રતિભાવ વહેવારિક સત્ય હતુ એટલે ભાભો ભારમાં રહ્યો..તેથી ભાભો ઘરમાં રહેશે

બીજો પ્રતિભાવ કટુ હતો શક્ય છે કે ભાભો દીકરાનું ઘર ગુમાવી મોટી ઉંમરે એકાકી રહે

ત્રીજો પ્રતિભાવ મોટી ઉંમરે છૂટા છેડા પણ અપાવે.

છેલ્લા બે પ્રતિભાવો ને દુર કરવા હોય તો શ્રેષ્ઠ જવાબ શું હોઇ શકે તે જાણવા ચાલો વાંચીયે લતાબેન ની આ કથા.

ડોક્ટર દીકરો અને ડોક્ટર વહુ..લતાબેન અજાણતા પોતાને વહુથી થતી કનડગત અને તેથી થતું દુઃખ ડોક્ટર દીકરાને કહી બેઠા. અને તે દિવસે વહુએ આ બધુ સાંભળ્યુ. વર્તમાન હંમેશા ભૂતકાળને ભુલાવે તેથી દીકરાએ વર્તમાન સંભાળ્યો. અને વિધ્વા એકલી માએ ભાવાવેશમાં લીધો વનવાસ. રાતો રાત દસ માઇલ દુર એક એપાર્ટ્મેંટ લીધુ અને એમની જુની બેંકમાં નોકરી માટે અરજી કરી. ન સમાજ્માં દીકરાની ટીકા કે ન વહુની ટીકા.ન પોતાની વાતો માટે કોઇ અફસોસ.

હવે તો આરામ જ હતો કારણ કે દિકરા અને પૌત્રોની કોઇ જ જફા નહોંતી.

પ્રભુસેવા, રસોઇ અને નોકરી માં દિવસો ક્યાં પસાર થઇ જતા હતા તે ખબર ના પડી.બીજા મહિને દીકરાનો ફોન આવ્યો “ બા. તમે ઘરે પાછા આવો..આ સારુ નથી થતું સમાજમાં અમારું ખરાબ દેખાય છે.”

“ અરે બેટા અત્યારે હજી હાથ પગ ચાલે છે ત્યાં સુધી આ નવી જિંદગી જીવવા દે અને તું પણ તારી જિંદગી જીવ. કંઇ જરૂરત હોય તો કહેજે હું મારાથી બનતું બધું કરીશ. અને હા સમાજ્ને જેમ હું ખાળુંછું તેમ ખાળી લેવાનો..એને તો તમાશો જોઇતો હોય છે.. જેમ તને તે જે કહે છે તે મને શું નહી કહેતો હોય?”

“પણ મા…છોકરા હીઝરાય છે.”

“દીકરા વારે તહેવારે મળી શુ અને આમેય દસ માઇલ તો દુર છીયે..જ્યારે છોકરાવને દાદી યાદ આવે ત્યારે મુકી જજે.. અને મને મન થશે તો હું આવી જઇશ.”

આજે તે વાતને દસ વર્ષ થઇ ગયા. જેમ લગ્નજીવનમાં પતિ પત્ની વચ્ચે મન દુઃખ થાય ને એક મેકને જે સ્વતંત્રતા માટે જે જગ્યા અપાય તેમજ દીકરા અને વહુ સાથે તેમણે પોતાની જગ્યા કરી અને તેમને પણ જગ્યા આપી બંને સમજું હતા તેથી કોઇએ ડંખ ના માર્યો કે ના ખાધો. આ ઘટના ને કહેવાય ભાભો ભારમાં તો વહુમા લાજમાં

હવે આ ભાભો ભારમાં વાળી વાત સાસુ અને સસરાને જ લાગુ પડે તેવું નથી તે વાત ક્યારેક વહુઓને પણ લાગુ પડે છે તે કથાનક મને મનોજ અને મીતાની વાત પરથી સમજાયું

અનિકેતના મમ્મી મીતાની  તબિયતના નરમ થઈ ગયા હતા. આમ જુઓ તો બંનેની ઉમર પરણવા માટે નાની હતી. ૨૧ વર્ષનો અનિકેત અને ૧૮ વર્ષની અમી. અનિકેતના  મમ્મી સ્વભાવના આકરા પણ ખરા. અમી એક શબ્દ  બોલતી.નહી.અનિકેતે અને પપ્પાએ કહ્યું હતું નરમ તબિયતને કારણે મમ્મીનો સ્વભાવ આકરો છે.દિલથી તને ખૂબ પ્યાર કરે છે. ઘરમાં આજે કેટલા વર્ષો પછી દીકરી આવી છે. “વહુના રૂપમાં’. પ્રભુનું કરવું કે બાર મહિનામાં અમીએ કનૈયા કુંવર જેવા અનિષને જન્મ આપ્યો.

મીતાની તબિયત દિવસે દિવસે બગડવા માંડી. અનીષ વર્ષનો થાય એ પહેલાં મીતાએ આ ફાની દુનિયાનો ત્યાગ કર્યો..

મનોજ અને મીતાએ આખી જીંદગી ખૂબ મહેનત કરી વડોદરામાં નાની ફેક્ટરી નાખવાનો વિચાર કર્યો.. અનિકેતના લગ્ન થયા અમી ૨૦ વર્ષની થાય એ પહેલાં  આખા ઘરની જવાબદારી તેના માથા પર આવી ગઈ. મનોજે ખુબ પ્રેમથી તેને સાચવી. દીકરીની જેમ પ્યાર આપીને ઘર સંસાર ચલાવવામાં સલાહ આપતો. બંને દીકરા અનિકેત અને અમર કોલેજનું ભણતર છોડી પપ્પાની સાથે ફેક્ટરી પર જવાને ચાલુ

થઈ ગયા. મનોજે એકલતામાં દુઃખી થવાને બદલે જીવનનો અભિગમ બદલ્યો. ધંધો વિકસાવવા અમેરિકા આવવાનું ચાલુ કર્યું. પોતે ‘મિકેનિકલ એન્જીનિયર’ હતો.બાળકોને ખૂબ ધીરજ અને ખંતથી કેળવ્યા. અમીએ ઘરની જવાબદારી પોતાની સમજણ પૂર્વક માથે લઈ સરસ રીતે નિભાવી. અનિષનું પણ ધ્યાન રાખવાનું. ફેક્ટરી સરસ ચાલતી  તેથી પૈસે ટકે ખૂબ શાંતિ હતી. ઘરને આંગણે ડ્રાઈવર વાળી ગાડી અમીની તહોનાતમાં રહેતી.  નોકરોનું પણ સુખ હતું. ભાડાનો બંગલો હતો. તરક્કી કુદકે અને ભુસકે વધીરહી.

ત્યાં નાના દિયર અમરના લગ્નની શરણાઈ ગુંજી ઉઠી. અમર અને અવની એક થયા. હવે ઘરમાં બે દીકરીઓનું ચલણ થયું. અમી ખૂબ હોંશિયાર પુરવાર થઈ. ઘરની જવાબદારી નાનીને સોંપી દીધી. હા, પોતાનું ચલણ રહે તેનો ખ્યાલ રાખતી. બહારની બધી જવાબદારી સંપૂર્ણ તેના હાથમાં રહી.નાનીને તેનો વાંધો પણ ન હતો.અમી નામ પ્રમાણે બોલવામાં મીઠી

અને અવની નિકળી કહ્યાગરી.

શાંતિનું સામ્રાજ્ય છાયું.મનોજે ઘણી પ્રગતિ કરી અને જ્યારે ૭૫ની ઉમર વટાવી પછી બંને દીકરાઓને જવાબદારી સોંપી દીધી.હા, આજની તારિખમાં ફેક્ટરીમાં જાય છે પોતાની સુંદર અને સુઘડ ઓફિસમાં બેસી રોજ સી.ડી.સાંભળે છે.વાચન અને મનન કરી પોતાના

મંતવ્ય ટપકાવે છે. અમી કુશળતા પૂર્વક સંસાર ચલાવે છે.આજે તો એનો  અનિષ પરણવા જેવડો થયો.અનિષને લાડલી બહેન પણ છે. અવની અને અમરનો દીકરો અજય પણ  કોલેજમાં આવ્યો.  બેભાઈઓની પ્યારી બહેન આર્યા.

અનિકેત અને અમર આજે એવા તબક્કે પહોંચ્યા છે કે શું વાત કરવી. ઘરમાં ૬ ગાડી ને પાંચ ડ્રાઈવર. મનોજ શાંતિથી ઘરના મોભાદાર વડીલ તરીકે જીવે છે. હા,આજે મીતા હોત તો?

એ પ્રશ્નનો ઉત્તર પામવા અસમર્થ છે.જેવી ઈશ્વરની ઈચ્છા!    બાકી લીલીવાડી જોઈને સમતા ધારણ કરી પ્યાર આપી જીવન વિતાવે છે.

પ્રવીણા કડકીયા

આ આખા પ્રકરણ નો મૂળ હેતૂ એ જ છે કે ક્યારેક ભાભો પોતાની જાતે એમ સમજે કે મારાથી ભૂલ થઇ શકે અને માન પૂર્વક તે સ્વિકારી લે અથવા તારો અભિપ્રાય સાચો અને મારો પણ અભિપ્રાય સાચો એ પ્રસંગ જોવાની દ્રષ્ટીનો ભેદ હોઇ શકે તેટલું જે સ્વિકારે છે તે મહદ અંશે સુખદ પરિસ્થિતિમાં હોય છે. લતાબેને સાસુ તરીકે તે કથન સ્વિકાર્યુ જ્યારે અમિએ એજ કથન વહુ તરીકે સ્વિકાર્યુ…

આ દીર્ઘ જીવન શ્રાપ છે કે આશિર્વાદ?

જો પડ્યા આથડ્યા કે અપંગ થયા તો આ લાંબુ જીવન શ્રાપ જ છે.પણ સૌથી લાંબુ જીવન ૧૨૨ વર્ષ જીવેલ જીની કાલ્મેન્ટને લાંબુ જીવન જીવ્યાનો કદી અફસોસ નહોતો.  હા એ વાત જુદી છે કે તેણે તેની દિકરીને અને પૌત્રને પણ જીવન ગુમાવતા જોયા છે.

• નજરમાં અમિ તેને દુનિયા ગમી. જીભમાં અમિ તેને દુનિયા નમી.જેની સમજ્માં અમિ તેને સુખની શું કમી?
• ભાગીયાને કહે ચાલો તેને ત્યાં લક્ષ્મી આવે અને ભાગીયાને જે કહે જાવ તેને ઘરેથી લક્ષ્મી પણ જાય.
• ભુલોથી અનુભવ વધે. અનુભવ વધતા ભુલો ઘટે
• પ્રભુ એ ” સ્પેર વ્હીલ” નહીં “સ્ટીયેરીંગ વ્હીલ” છે
• તમે જેને અને જે તમને સંભાળે છે તેમને જણાવો કે તમે તેમની દરકાર કરો છો.
• ગુસ્સામાં લખેલો કાગળ ૨૪ કલાક પછી ફરી વાંચવો અને તેને મોકલતા પહેલા ફરી લખવો
• નુકસાની ઘટાડવા કરેલા દરેક પ્રયત્નો સ્તુત્ય હોય છે જેમ નફો વધારવા કરેલા પ્રયત્નો પણ સ્તુત્ય હોય છે
• આપદા ઠેલવી નહીં તેને તો યુધ્ધનાં ધોરણે ફેડવી રહી.
• अहंमे से “अ” नीकलेगा तो हम रहेगा.
• “હાય” “હાય” કરવાને બદલે “હોય” “હોય” કરો તો ઉંચો રક્ત દબાવ અને હ્રદયરોગ કદી ના થાય. .
• માપ વિનાની અપેક્ષાઓ તે અનંત દુઃખની ખાણ મોટી.
• ભક્તિ તે શબ્દો વિનાની પ્રભુ સાથે કરાતી વાતો અને પ્રાર્થનાઓ છે.
• જે સ્પર્ધામાં ઉતરતા નથી તેમને કદી ખબર નથી પડતી કે હારવાનું દુઃખ અને જીતની ખુશી શું છે. .
• એક માણસને જ વારંવાર કહેવુ પડે છે કે તુ માણસ થા. કારણ તે માણસ સિવાય અન્ય પ્રાણી સ્વરુપે જ રહેતો હોય છે.
• आसक्ति जो आ शकती है वो जा भी शकती है.
• હાસ્ય એ ચેપી હોય છે તે સામે વાળાને પણ હસવા પ્રેરે છે..
• વાત કહેવાની પધ્ધતિ પર જ ઘણા યુધ્ધો લઢાયા છે અને રોકાયા છે કે જીતાયા છે.
• નિરાશાનાં કાળા ડીબાંગ વાદળોમાં છુપાયેલ આશાની કીનારી શોધવી તેનું નામ હકારત્મક વલણ.
• નેપોલીયન જાણતો હતો કે અશક્ય શબ્દ એ કાયરોનું કામ ન કરવાનું બહાનુ હતુ. ચંદ્ર આરોહણ પણ એક વખતે તો અશક્ય જ હતુને ?
• ક્રિયા કરો પ્રતિક્રિયા નહીં ( act do not react.)
• પ્રોત્સાહન ચેપી છે. આપે તેને અને પામે તેને બંનેને પ્રોત્સાહીત કરે છે.
• વખાણ જાહેરમાં કરો અને ટીકા અંગત રીતે.
• સમય હંમેશા તમારી મૂડી બને ત્યારે જ જ્યારે તમે સમયથી આગળ હો.
• ઘણા બાળકોમાં ભગવાન જુએ.ને કેટલાક ભગવાનને બાળક સમજે
• કામ કરનારાથી જ ભૂલ થાય. કશુંય કામ ન કરનાર કદી ભુલો કરતો નથી.
• ઉપકાર કરીને ભુલી જાવ પણ ઉપકૃત થઇને કદી તે ઉપકારીને ન ભુલાય
• પ્રેમમાં ભીંજાવાય. વહી ન જવાય
• પ્રેમ તો આપ્યા જ કરે. માંગે તે તો ફક્ત વહેવાર .
• માફી માંગે તેના કરતા માફ કરે તે વધુ બળીયો.
• મિત્રો બનાવવા તેમનું કંઇક સારુ શોધો અને તેમને કહો.દુશ્મન બનાવવા તેમનુ ખરાબ બીજાને કહો
• અજ્ઞાન ન બોલીને છુપાવી શકાય. બોલીને જાહેર ના કરાય.
• સફળતા સદાયે વહેતી રહેતી હોય છે.વહેતા જળની જેમ.તરસ છીપાય પણ તેના ઘડા ન ભરાય.
• દુ:ખનાં દિવસો વર્ષો લાગે સુખનાં વર્ષો દિવસો.
• લાગણી અને બુધ્ધિ બે શોક્યો છે સાથે રહે અને કાં તારે કાં ડુબાડે.
•         જ્યાં વ્યવહાર કરતા વધુ લાભ દેખાય ત્યાં છળ હોવાનું જ.લક્ષ્મણ ને ખબર હતી કે સ્વર્ણ મૃગ ન હોય તેથી તો લક્ષ્મણ રેખા દોરી હતી.
•  પુછવામાં શરમાયો તે ધ્યેય પર પહોંચવામાં હંમેશા મોડો પડવાનો આ વાત રોજ બરોજ ના જીવનમાં અને મોક્ષ પામવામાં પણ સાચી છે.
• એક કાર્ય શરુ કરતા ઘણો સમય જાય પણ તે અનેક વાર કરવાથી તેટલો સમય ન લાગે તેનું કારણ તે કાર્ય અઘરુ નથી વરંવાર કરવાથી આવડત વધી છે.
• શુન્ય હરદમ શુન્ય જ રહે છે પણ જેવો કોઇ અંક આગળ લાગે તે દસ ગણોવધે છે. તેવુંજ પ્રભુનું નામ આપણા મનમાં આવતા આપણી પણ હિંમત દસ ગણી વધે છે
• તમે જેમ વધુ ઉપર ચઢો તેમ તમને વધુ દેખાય અને વધુને તમે પણ દેખાવ
• વિકાસ માટે વધુ મેળવવાનો તલસાટ જોઇએ અને શાંતિ મેળવવા સંતોષનો ઓડકાર
• નિશાન ચુક માફ, નહીં માફ નીચું નિશાન
• ઇશ્વરને ગમ્યું તે ખરું.તે કથન સાચુ પણ ફળની આશા વિના કરેલ પુરૂષાર્થ ને જ પ્રભુ ફળ આપે છે.
• કહે છે ને કે સિંહને પણ ભોજન માટે મથવુ પડે છે તેના મો માં પણ મૃગલા સામે ચાલીને આવતા નથી.
• હા પુરુષાર્થ એ જીવનનું પ્રમુખ કાર્ય દરેક જીવન જીવતા જીવોનું છે.
• અંતરમાં ડુબતા આવડે તો સિધ્ધ પદ સમું મોક્ષદ્વાર દુર નથી.
• આખી દુનીયા કહે તેમ ચાલે તો દુ:ખી થવાય તેમ રામાયણે કહ્યું
• જે રાજા આંખે પાટા બાંધી જીવે તેની સત્તા ખુવાર થાય તે મહાભારતે કહ્યું
• વાત પુરી થયા પછી અને પ્રશ્ન સમજ્યા પછી હા કે ના નો જવાબ આપો.
• પ્રશ્નનો હલ તેજ તેનું નિરાકરણ. તેને ઠેલવાનો અર્થ એને વધુ મોટો થવાની તક આપો છો
• આપની આજ એ આપની બે આવતીકાલો કરતા ઘણી મોટી છે કારણ કે તે ગઇ કાલનાં શમણા અને આજના ઉત્સાહ થી ભરેલી છે.
• ગુમાવવાની તૈયારી વિના મેળવવાની અપેક્ષા નકામી કારણ કે ખાડો ખોદ્યા વિના ટેકરો ના થાય
• ઇશ્વર હ્રદય થી અનુભવાય છે..સ્વર્ગ અને નરક એ તો મનુષ્યનાં ચિંતનની અવસ્થાઓ છે.
• મોતને અટકાવી ન શકાય પણ સુધારી તો શકાય.
• જીવો આજને ભરપુર્..જાણે આવતી કાલ આવવાની જ નથી.
• વકિલ, વૈદ્ય, અને એકાઉંટંટથી કશુ છુપાવવુ નહીં. તેમને મોડી ખબર પડી તેની સજા તમે ભોગવશો.
• “ના” કહો. પણ ના કહેતા વિનય કદી ના ચુકો. કદાચ નકારથી લાગતો સામેની વ્યક્તિનો થડકાર હળવો થાય.
• સાચી દિશા અને કઠોર પરિશ્રમ, સફળતા આણે આણે અને આણે જ.
• ભજન એ સૌનાં સ્વજન.ગોપાલ પારેખ (વાપી)
• વિપત્તીમાં જો આપના દર્શન થતા હોય તો હું વિપત્તી જ માંગીશ કે જે આપના દર્શન થકી મુક્તિ પમાડે. (કૂંતામાતાની પ્રાર્થના)
• દરેક પ્રશ્નનાં હાર્દમાં તેનો જવાબ છુપાએલો હોય છે. તે શોધી શકનારાઓ સફળ થતા હોય છે.
• રઘુકુલ નીતિ “પ્રાણ જાય પણ વચન ના જાય “આજે પણ સાચી છે તેમ માનનાર ને સુખ શોધતુ આવે છે.
• જો તમે નિવારણનો ભાગ નથી તો જરુર તમે પ્રશ્નસર્જનનો ભાગ છો. તમે નિર્ણાય નહીં આપી શકો.
• અધિકાર વિનાની જવાબદારીઓ એટલે ગુલામી જ ને?
• તમારી સંમતી વિના કોઈ તમને હીણપત ના અનુભવાવી શકે
• જેની સાથે તમને બનત ના હોય તેમની નીચે કામ ના કરાય.
• જીવનમાં કેટલાં અસત્યો,સૌન્દર્યનાં ઝીણા ઝીણા રંગીન આવરણમાં લપેટાયેલા આપણી સામે આવે છે અને આપણે એના વાસ્તવિક સ્વરૂપને સમજ્યા વિના પોતાના મનમાં એને સત્ય તરીકે ઠસાવી દઇએ છીએ. જ્યારે એક દિવસ આ સત્ય પ્રગટ થાય છે ત્યારે માથું દબાવીને આપણે રડી પડીએ છીએ અને માથું ધૂણાવીએ છીએ.ત્યારે….ત્યારે કવિનું હ્રદય વિદારીને કવિતા ફૂટી નેકળે છે,ચિત્રકાર પોતાના રક્તથી એ ‘સત્ય’ની કલ્પનાને ચિત્રીત કરે છે,ગાયક પોતાના સૂરમાં એ વ્યથા આરોપણ કરે છે.-બંગાળી લેખક અનીતા ચટ્ટોપાધ્યાય.
• લાગણીનું ઝીણુંઝીણું જતન કરે તે માતા અને સ્વસ્થતાથી બુધ્ધિને કંડારી આપે તે પિતા.
• માતા સંતાનોમાં લોહી થઇને વહેતી હોય છે અને પિતાનું નામ હાડકામાં કોતરાયેલું હોય છે.
• માતા હ્રદયવાચક શબ્દ છે અને પિતા મનવાચક શબ્દ છે,
• માતા ભાવાચક છે અને પિતા માનવાચક છે.-સુરેશ દલાલ
• આત્માની શક્તિ અણુબોંબ કરતાં મોટી છે.
• સંતોષ કુદરતી દોલત છે,જ્યારે ઐશ્વર્ય કૃત્રિમ ગરીબી છે સોક્રેટીસ
• તમારો ચહેરો સૂર્યપ્રકાશ તરફ રાખશો તો તમને પડછાયો નહીં દેખાય.-સુરેશ દલાલ
• પ્રેમ તો હવાની જેમ હોવો જોઇએ.એ આસપાસ અનુભવાય એ પૂરતું છે.-રજનીશજી
• જીવન એટલે પ્રેમ અને શ્રમની સરિતાઓનો સંગમ. -સ્વેટ માર્ટીન
• તમારા જીવનમાં વરસ ઉમેરવાની વાત મોટી નથી,પણ વરસોમાં જીવન ઉમેરવાની વાત મોટી છે.-એલેક્સીલ કેરલ
• ચંદ્ર અને ચંદન કરતાં પણ સજ્જનોની સંગતિ વિશેષ શીતળ હોય છે.-કવિ કાલિદાસ
• મૈત્રીનું એક ઉપનિષદ હોય છે.એમાં સચ્ચાઇથી ઓછું કશું ન ખપે.
• આત્મિયતાનો આવિષ્કાર હવાની જેમ અનુભવાય. -સુરેશ દલાલ
• કવિતા ગહન હ્ર્દય-ગમ્ય સત્યનો આલાપ છે.-શ્રી અરવિંદ
• કવિતા દ્વારા કવિ સત્યને સત્ય વડે તેનું સુંદરતમ સ્વરૂપ ઝડપે છે.-ગેટે
• પ્રાર્થના સવારની ચાવી અને સંધ્યાકાળની સાંકળ છે.–જયશંકર પ્રસાદ
• પુસ્તકપ્રેમી સૌથી વધુ શ્રીમંત અને સુખી છે.-થોરો
• ઇશ્વર એટલે એવું એક વર્તુળ,જેનું કેન્દ્ર સર્વત્ર હોય છે,પણ જેનો પરીઘ ક્યાંય હોતો નથી. –સેંટ ઓગસ્ટાઇન–
• ક્ષણમાં જીવે એ માનવી,ક્ષણને જીવાડે એ કવિ –મિલ્ટન
• ભાવનાથી રંગાયેલી બુદ્ધિ એ જ કાવ્ય છે.–પ્રો.વિલ્સન
• શબ્દ કવિને અમર બનાવે છે,જ્યારે કવિ શબ્દને ભાગ્યવાન બનાવે છે.–રામનરેશ ત્રિપાઠી
• પ્રેમના બે લક્ષણો છે : પહેલું બાહ્ય જગતને ભૂલી જવું, અને બીજું ,પોતાના અસ્તિત્વ સુદ્ધાંને ભૂલી જવું.-રામકૃષ્ણ પરમહંસ
• ટીકા પાળેલા કબૂતર જેવી છે.પાળેલા કબૂતર પોતાના માલિકના ઘેર જ પાછા ફરે છે. -ડેલ કારનેગી
• સજા આપવાનો અધિકાર માત્ર તેને જ છે,જે પ્રેમ કરે છે.–રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
• વ્યક્તિ-સાધનાની ફલસિદ્ધિ સૌથી પ્રથમ વ્યક્તિને જ મળે છે.-ફાધર વાલેસ
• પૃથ્વીમાં ગમે ત્યાં ખોદો ને ! બધે જ ઝવેરાત્ ભરી છે. શરત માત્ર એટલી કે ખોદતી વખતે તમારામાં શ્રધ્ધા ખેડૂતની હોવી જોઇએ.-ખલીલ જીબ્રાન—
• આપણને જે ગમે તે કરવા કરતાં જે કરીએ તે ગમાડવું તે વધુ મોટી સિદ્ધિ છે -બ્લેક
• મનુષ્ય સર્વત્ર મુક્તાવસ્થામાં જન્મે છે અને બંધનાવસ્થામાં મૃત્યુ પામે છે-રૂસો
• ઘાસ પૃથ્વી પર સહચાર શોધે છે.વૃક્ષો આકાશમાં એકાંતની શોધ આદરે છે. –-રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
• એકાંત એ માણસને પોતાને પામવાની ગુફા છે.ત્યાં ખુદ સાથે અને ખુદા સાથેનો સંબંધ છે. -સુરેશ દલાલ
• સ્વીકૃતી એ પૃથ્વીની પ્રકૃતિ છે,કશાયનો નકાર નહીં.નર્યો સ્વીકાર .–સુરેશ દલાલ.
• ચિત્રકાર એટલે વેચાઇ શકે તેવી વસ્તુઓ ચીતરનારો, જ્યારે કલાકાર એટલે તે જે ચીતરે તે વેચાઇ જાય. –પિકાસો
• માનવમાત્ર માટે પ્રેમ રાખવો એ કલાકાર બનવા માટેની પહેલી શરત છે -ટોલ્સ્ટોય
• કલાકાર પ્રકૃતિનો પ્રેમી છે,એટલે તે એનો દાસ પણ છે અને સ્વામી પણ. -રવિન્દ્રનાથ ટાગોર
• રૂદન એ માનવીની પ્રથમ અભિવ્યક્તિ છે.રૂદનમાંથી જ આપણે પ્રેરણા પામીએ છીએ.
• સૂક્ષ્મ દોષોને બાળવા માટે માનસિક તાપની જરૂર પડે છે.
• પ્રેમની સફળતાનો આધાર શુધ્ધતા અને પવિત્રતા પર રહેલો છે.
• જગત અને માનવ જીવન પ્રત્યે જોવાની ચિત્તની કોઇ અનોખી વૃતિ, કોઇ છટકણા સૌંદર્યને પકડવાની સ્ફૂર્તિ એનું જ નામ પ્રેરણા.
• બુદ્ધિના ગુમાનમાં બીજાને હલકાં ધારી પોતાને બુદ્ધિમાન કહેવડાવવા કરતાં,બીજાને સારા ધારી પોતે અબુધ રહેવામાં પણ એકંદરે બુદ્ધિની કિંમત વધે છે.
• પેલાં રસિક બાજીગરની રમતના,માનવી તો સોગઠાં છે.
• શબ્દ અને સ્વરવિહોણી આંખોની પણ એક ભાષા હોય છે.મંત્રદ્રષ્ટિનો જ એક વિશેષ પ્રકાર છે.
• મહાનમાં મહાન સદગુણ આ છે: દિલ શિશુનું હોવું અને દિલને દૂનિયા ન હોવી.
• એકલી સેવા કરવામાં શૂષ્કતા છે; સ્નેહ અને સેવાનુ સંયોજન કરવામાં જ જીવનનું સત્ય અને સૌંદર્ય સમાયેલું છે.
• હ્ર્દયનો આવેગ જ્યારે અત્યંત પ્રબળ બને છે ત્યારે માનવી ગદ્ય છોડીને પદ્ય પકડે છે.
• હાસ્ય એ ઇશ્વરની નજીક જવાનું સ્વર્ગીય ઝરણું છે.
• જીવનનો મધુરતમ આનંદ અને કટુતમ વેદના પ્રેમ જ છે.
• જીવનની નિરાશા ઇચ્છાઓની અતૃપ્તિઓમાંથી જ જન્મે છે.
• લગ્નજીવનની સફળતાનું રહસ્ય : મૈત્રી,વિશ્વાસ અને સમર્પણ.
• જેનો પુરુષાર્થ જીવતો પડ્યો છે તેનું ભાગ્ય કદી યે મરતું નથી.
• કંકુમાં પણી પડે છે ત્યારે પાણી પોતાનો રંગ વ્યક્ત કરવાનો આગ્રહ રાખતું નથી.એ પાણી મટીને કંકુ બની જાય છે.પ્રેમનું સાચું સ્વરુપ એ છે અને તર્પણ પણ એ જ હોઇ શકે.
• નાનકડાં તાળામાં સમગ્ર મકાનને રક્ષણ કરવાની તાકાત છે.જગતને જીતી લેનારું મન પણ નાનકડું જ છે ને ?
• દુ:ખ એ પાપનુ ફળ છે એમ કોણે કહ્યુ ?ધર્મનું ફળ પણ દુ:ખ હોય છે.કેટલાંયે ધર્માત્મા જેવા પુરુષોનું જીવન દુ:ખ માં પસાર થાય છે.ધર્મનું ફળ સુખ જ હોય છે એવો કોઇ નિયમ નથી.ધર્મનું ફળ ધર્મ જ છે…..
• સાહિત્ય,સંગીત અને કલા વિનાનો માનવી,પૂંછડા અને શિંગડા વિનાનો સાક્ષાત પશુ જ છે.
• કુદરતનો વાંક કાઢવો સહેલો છે.કારણ કે કુદરત સામો જવાબ ક્યાંથી આપી શકવાની છે ?
• મૃત્યુ એ વાસ્તવમાં મૃત્યુ નથી હોતુ,એ તો જીવન પછીના જીવનની વચ્ચેનો માત્ર એક પડદો હોય છે.
• વિધાતા આપણાં જીવનની છબી ઝાંખી રેખાઓ વડે ચીતરે છે.તેમનો હેતુ એવો હોય છે કે આપણે પોતાને હાથે તેમાં જરા જરા ફેરફાર કરી,મનપસંદ બનાવી લઇ તેને સ્પષ્ટ આકાર આપીએ.
• કિંમત ચૂકવ્યાં વિના રત્ન પ્રાપ્ત થાય એ પધ્ધતિએ સત્યનો વ્યાપાર નથી ચાલતો.
• ગઝલ એ વિરહની દર્દમય ખુમારીને લલકારવા મટે ઘણું અનુકૂળ વાહન છે.
• મૃત્યુ એ વાસ્તવમાં મૃત્યુ નથી હોતુ,એ તો જીવન પછીના જીવનની વચ્ચેનો માત્ર એક પડદો હોય છે.
• મંદિરોમાં પ્રગટાવેલા અસંખ્ય દિવડાઓ કરતાં પણ અંતરના ઉંડાણમાં પ્રગ્ટાવેલો શ્રધ્ધાદીપ આત્માને વધુ પ્રકાશ આપનારો નીવડશે.
• પ્રેમની સફળતાનો આધાર શુધ્ધતા અને પવિત્રતા પર રહેલો છે.
• જગત અને માનવ જીવન પ્રત્યે જોવાની ચિત્તની કોઇ અનોખી વૃતિ,
• કોઇ છટકણા સૌંદર્યને પકડવાની સ્ફૂર્તિ એનું જ નામ પ્રેરણા.
• બુદ્ધિના ગુમાનમાં બીજાને હલકાં ધારી પોતાને બુદ્ધિમાન કહેવડાવવા કરતાં, બીજાને સારા ધારી પોતે અબુધ રહેવામાં પણ એકંદરે બુદ્ધિની કિંમત વધે છે.
• સમાધિમાં બેસીને ઇશ્વરનો સાક્ષાત્કાર કરનાર કરતાં વ્યવહાર જગતમાં રહીને દરેક પળે ઇશ્વરનો સાક્ષાત્કાર કરનાર મહાન છે.
• પવિત્રતાનો દંભી અંચળો ઓઢીને મહાત્મા બનનાર કરતા નિખાલસપણે કલંકનો કાળો કામળો ઓઢી લેનાર પાપી વધારે સારો છે.
• નબળી દલીલ કરતાં મૌન વિશેષ વજનદાર છે.
• ધરતીકંપ કરતાં માનવ-માનવ વચ્ચેનો ધિક્કારકંપ વધુ ભયંકર હોનારત સર્જે છે.
• પ્રત્યેક નીરોગી કરતાં પ્રત્યેક રોગી સ્નેહ અને મમતાનો વધુ ભુખ્યો હોય છે.
• આજની યુનિવર્સિટીનો સ્નાતક બનીને બહારનિકળતો વિદ્યાર્થી જીવન-પ્રવેશ માટેનો પાસપોર્ટ મેળવે છે,પરંતુ જીવન પ્રવાસ માટેનો વિસા પામે છે ખરો ?
• આભને આધાર નથી છતાં એ ઉંચું છે,કારણ કે એ જેટલું ઉંચું છે તેટલું જ ચારે તરફ ઝુકેલું છે.
• ખારાશમાં પણ મીઠાશ છે,નહિ તો ખારા એવા મીઠાનું નામ “મીઠું” ન પડ્યું હોત.
• દોરી વિનાનુ ખેંચાણ તેનું નામ પ્રેમ.
• જેને પ્રસિધ્ધિની ગુલામીનો મોહ છે તે કદી યે સિધ્ધિનો સ્વામી બની શક્તો નથી.
• જીવનની લપસણી ભૂમિકા પર પ્રલોભનની મેનકા જ્યારે પ્રવેશ પામે છે ત્યારે સંયમનુ પદ્માસન બહુ ઓછા વિશ્વામિત્રો ટકાવી શકે છે.
• કનૈયાના અધરે સ્થાન પામવા માટે વાંસળી ને કેટલી વાર વિંધાવુ પડ્યુ હશે ?
• જીવનની નિરાશા ઇચ્છાઓની અતૃપ્તિમાંથી જન્મે છે.
• ખરબચડો પથ્થર શિલ્પીના તીણા ટાંકણાના પ્રહારમાંથી પસાર થયા પછી જ ઇશ્વરની મૂર્તિમાં પરિણમે છે.
• ધ્વંસમૂર્તિને કલ્યાણમૂર્તિ તરીકે ઘડવાનો ભાર શિલ્પી પર હોય છે.પરંતુ શિલ્પીના નિષ્ઠુર ટાંકણાના આઘાત માટે મૂર્તિને તૈયાર રહેવું પડશે.
• ખંડેરોમાંથી જીવનનું સોહામણું પુનર્નિમાણ કરવું એ તો દરેક પંથ ભૂલેલા માનવીનો પ્રથમ હક્ક છે.
• ગાઢ અંધારા ઉતરે ત્યારે જ તારા ઝગમગે ને ?
• મનની કોમળતા એ એક એવી નિર્બળતા છે, જે હ્ર્દયની કઠોરતા કરતાં પણ વધુ ખરાબ છે.
• એકાંત અમૃત છે પણ એકલતા એ વિષ છે.
• પેલાં રસિક બાજીગરની રમતના,માનવી તો સોગઠા છે.
• બનવા જોગ છે કે ભગવાન મેળવવા કરતાં માણસને મેળવવો વધારે મુશ્કેલ હોય…
• અમૃતપાન કરવા ઇચ્છનારે તો બધા યે પીણાં ચાખી જોવા પડે,એમાં વિષ પણ બાકી ન રહે.
• પાપ કરીને શિક્ષાનો ભાર સહન કરી શકાય,પરંતુ ક્ષમાનો ભાર ઉંચકવો સહેલો નથી.
• અવસ્થામાં (વૃધ્ધાવસ્થામાં) યૌવન હોવું એનું નામ જીવન અને યૌવનમાં અવસ્થા હોવી એનું નામ જીવનનો વિવેક.
• સૂક્ષ્મ દોષોને બાળવા માટે માનસિક તાપની જરૂર પડે છે.
• પેલાં રસિક બાજીગરની રમતના,માનવી તો સોગઠાં છે.
• શબ્દ અને સ્વરવિહોણી આંખોની પણ એક ભાષા હોય છે.મંત્રદ્રષ્ટિનો જ એક વિશેષ પ્રકાર છે.
• મહાનમાં મહાન સદગુણ આ છે: દિલ શિશુનું હોવું અને દિલને દૂનિયા ન હોવી.
• એકલી સેવા કરવામાં શૂષ્કતા છે; સ્નેહ અને સેવાનુ સંયોજન કરવામાં જ જીવનનું સત્ય અને સૌંદર્ય સમાયેલું છે.
• હ્ર્દયનો આવેગ જ્યારે અત્યંત પ્રબળ બને છે ત્યારે માનવી ગદ્ય છોડીને પદ્ય પકડે છે.
• હાસ્ય એ ઇશ્વરની નજીક જવાનું સ્વર્ગીય ઝરણું છે.
• જીવનનો મધુરતમ આનંદ અને કટુતમ વેદના પ્રેમ જ છે.
• જીવનની નિરાશા ઇચ્છાઓની અતૃપ્તિઓમાંથી જ જન્મે છે.
• લગ્નજીવનની સફળતાનું રહસ્ય : મૈત્રી,વિશ્વાસ અને સમર્પણ.
• જેનો પુરુષાર્થ જીવતો પડ્યો છે તેનું ભાગ્ય કદી યે મરતું નથી.
• કંકુ માં પણી પડે છે ત્યારે પાણી પોતાનો રંગ વ્યક્ત કરવાનો આગ્રહ રાખતું નથી.એ પાણી મટીને કંકુ બની જાય છે.પ્રેમનું સાચું સ્વરુપ એ છે અને તર્પણ પણ એ જ હોઇ શકે.
• નાનકડાં તાળામાં સમગ્ર મકાનને રક્ષણ કરવાની તાકાત છે.જગતને જીતી લેનારું મન પણ નાનકડું જ છે ને ?
• દુ:ખ એ પાપનુ ફળ છે એમ કોણે કહ્યુ ?ધર્મનું ફળ પણ દુ:ખ હોય છે.કેટલાંયે ધર્માત્મા જેવા પુરુષોનું જીવન દુ:ખ માં પસાર થાય છે.ધર્મનું ફળ સુખ જ હોય છે એવો કોઇ નિયમ નથી.ધર્મનું ફળ ધર્મ જ છે…..
• સાહિત્ય,સંગીત અને કલા વિનાનો માનવી,પૂંછડા અને શિંગડા વિનાનો સાક્ષાત પશુ જ છે.
• કુદરતનો વાંક કાઢવો સહેલો છે.કારણ કે કુદરત સામો જવાબ ક્યાંથી આપી શકવાની છે ?
• મૃત્યુ એ વાસ્તવમાં મૃત્યુ નથી હોતુ,એ તો જીવન પછીના જીવનની વચ્ચેનો માત્ર એક પડદો હોય છે.
• વિધાતા આપણાં જીવનની છબી ઝાંખી રેખાઓ વડે ચીતરે છે.તેમનો હેતુ એવો હોય છે કે આપણે પોતાને હાથે તેમાં જરા જરા ફેરફાર કરી,મનપસંદ બનાવી લઇ તેને સ્પષ્ટ આકાર આપીએ.
• કિંમત ચૂકવ્યાં વિના રત્ન પ્રાપ્ત થાય એ પધ્ધતિએ સત્યનો વ્યાપાર નથી ચાલતો.
• ગઝલ એ વિરહની દર્દમય ખુમારીને લલકારવા મટે ઘણું અનુકૂળ વાહન છે.
• મૃત્યુ એ વાસ્તવમાં મૃત્યુ નથી હોતુ,એ તો જીવન પછીના જીવનની વચ્ચેનો માત્ર એક પડદો હોય છે.

“વિચાર બે લીટીની વચ્ચેનો”, “ શબ્દોને પાલવડે”માં થી અને “સંદેશ” માંથી સંકલીત.

કવિયત્રી ડેના ડેનીયલની કવિતા અત્રે અનુવાદ કરીને મુકી છે

Believe in Yourself, જાતમાં રાખી શ્રધ્ધા માન
Anything Is Possible શક્ય છે સઘળુ બનવું

Believe in Yourself, જાતમાં રાખી શ્રધ્ધા માન
and Remember that  અને યાદ રાખ
Anything Is Possible શક્ય છે સઘળુ બનવું

Believe in what makes you feel good. જેના થકી ઉદભવે સુખ ભાવના
Believe in what makes you happy. જે બનાવે આનંદીત તને
Believe in the dreams you’ve always wanted to come true, જે સ્વપ્નો તારા તે કરવા સાચા સદા
and give them every chance to. તેને આપ સૌ તકો

Life holds no promises  જિંદગીમાં ક્યાંય કશુ નક્કી હોયે?
as to what will come your way. કે ક્યારે તે મળશે
You must search for your own ideals  તારે તો તે સ્વપ્નોને શોધવાના
and work towards reaching them. અને ત્યાં સુધી પહોંચવા મથવાનું

Life makes no guarantees as to what you’ll have. જિંદગીમાં ક્યાંય કશે નક્કી હોયે?
It just gives you time to make choices  તે તો ફક્ત આપે સમય તે તક માટે
and to take chances  જે તારે લેવાની
and to discover whatever secrets might come your way. અને શોધતા જે આવે તે પામવાનું તારે રસ્તે.
If you are willing to take the opportunities you are given તને મળેલી તક લેવા અગર તત્પર તુ જો…
and utilize the abilities you have, અને તારી શક્તિઓથી જો તુ લે
you will constantly fill your life તારી જિંદગીને તુ સતત ભરીશ
with special moments and unforgettable times. કિંમતી ક્ષણો અને ન ભુલાય તેવી યાદો થી
No one knows the mysteries of life or its ultimate meaning, જિંદગીનાં રહસ્યો અને તેના અર્થોને કોઇ ન જાણે
but for those who are willing સિવાય કે જે તેને જાણવા ઇચ્છે
to believe in their dreams and in themselves, જે માને તેમનામાં અને તેમના સ્વપ્નોમાં

life is a precious gift in which anything is possible. જીંદગી અણમોલ ભેટ છે જ્યાં બધુ શક્ય છે
~ Dena DiIaconi ~email from Nitin Nerkar

ઘણાં લોકો જે વસ્તુ જાણતા હોય તેને પણ પાંચ જણાને પુછે. આ પુછવા પાછળ મૂળ હેતૂ પોતાની તરફ ધ્યાન ખેંચવાનો પ્રયત્ન હોય. મનો વૈજ્ઞાનીકની ભાષામાં Self Pity નો એક પ્રકાર ગણાય. આના થી બચવું કારણ કે તે ધીમે ધીમે તેમને પરતંત્ર બનાવે છે.

કહેવાની ભાગ્યે જ જરૂર હોય કે એ પાંચેય અભિપ્રાયો દરેક જુદા હોઈ શકે.. કારણ તો ખબર છે ને કે જુતા પહેરનારને જ ખબર પડે કે તેને જુતા ક્યાં નડે છે. હા. જ્યાં ખબર ન પડતી હોય ત્યાં જરૂર પુછો.ત્યાં પાંચ જણ ને પુછવા થી જ્ઞાન વધશે.મારો પાંચ વર્ષનો દોહિત્ર પણ મને કોમ્પ્યુટરની તરકીબો શીખવે તો હોંસ થી શીખું.. કારણ કે તે જે શીખવાડે તે નાની કોમ્પ્યુટર ફીલ્ડમા નવી અને નવરી તેથી તે શીખે અને તેના જ્ઞાનને જોઇને ખુશ પણ થાય..અને વહાલથી ચોક્લેટની ગુરુદક્ષિણા પણ મળે

એક વૃદ્ધ જાપાનીને તેના પંચોતેરમા વર્ષે ચીની ભાષા શીખતો જોઈને કોઈએ કહ્યું ‘ભલા માણસ! ઘરડે ઘડપણ આ ચીની ભાષા શીખીને શું કરશો?’ તમારો એક પગ તો મસાણમાં પહોંચી ગયો છે! ઝાડ ઉપરનું પીળું પત્તું ક્યારે ખળી પડશે તેનો ભરોસો નથી તો તમે તો આયુષ્યના છેવાડે… તે માણસને બોલતો અટકાવી પેલા જાપાનીએ તેને ટોણો મારતાં પૂછ્યું ‘આર યુ ઇન્ડિયન?’ તું ભારતીય છે?

પેલાએ હા પાડતાં કહ્યું ‘પરંતુ મારા આ પ્રશ્નને અને ચીની ભાષા શીખવાને શું સંબંધ છે?’ વૃદ્ધે હસીને કહ્યું ‘ઉંમર વધતાં તમે ભારતીયો હંમેશાં મૃત્યુના વિચાર કરો છો. અને અમે જાપાનીઓ જીવનનો વિચાર કરીએ છીએ. હું સાઠ વર્ષનો હતો ત્યારે પણ મને એક ભારતીયે આવો જ પ્રશ્નો પૂછ્યો હતો. અને ત્યાર પછી તો હું સાત ભાષાઓ શીખ્યો છું અને બે વાર વિશ્વમાં ભ્રમણ કરી ચૂકયો છું.!

’જીવનમાં આ મસ્તી લાવવી હોય તો આપણે આપણી વિચારધારામાં સકારાત્મક જીવનદ્રષ્ટિ લાવવી પડશે.

જેણે પોતાની જીવનદ્રષ્ટિ સકારાત્મક બનાવી તે વ્યક્તિ કેવળ મહાન નથી, પણ તે વિશ્વના ઉપવનમાં ખીલેલું મઘમઘતું ફૂલ છે. સુંદર ગુલાબની પાંખડીઓ ઉપર દ્રષ્ટિ પડે તો એમ ન કહેવાય કે ગુલાબમાં કાંટો છે.

આપણી દ્રષ્ટિ ગુલાબમાં કેન્દ્રિત થવી જોઈએ અને આપણને કાંટામાં ગુલાબ દેખાવું જોઈએ. આ છે જીવનની સકારાત્મક દ્રષ્ટિ અને જીવનમાં આ દ્રષ્ટિ કેળવાય તો સંસારમાં નાતજાતના શ્રીમંત-ગરીબ કે ઊંચનીચના ભેદ ન દેખાતાં બધામાં ઇશની વ્યાપકતા નજરે પડશે.

Source: Dharm Desk, Ahmedabad 

ચિંતક અને લેખક શ્રી કાંતિ ભટ્ટ દિવ્ય ભાસ્કરમાં લખે છે કે  દીર્ઘાયુ જ નહીં દીર્ઘ આરોગ્યની કાળજી લો. લાંબા આયુષ્ય સાથે લાંબી,તંદુરસ્તી જ નહીં પણ ‘હેપ્પીનેસ’ મહત્વની છે. ૬૦૦ વર્ષ જીવી શકાય પણ ૬૦ સુધી જીવો કે ગમે ત્યાં સુધી પણ આરોગ્યમય જીવવા ભોજન ઓછું કરતા જાઓ. સાંજે માત્ર ફળાહાર કરો. ઇટલેસ એન્ડ લીવ લોંગ! ઓછું ખાઓ લાંબું જીવો.

માત્ર મહાત્મા ગાંધીજીને દીર્ઘાયુ જ ન નહીં દીર્ઘ-આરોગ્યની ચાવી મળી ગયેલી અને તે ચાવી હતી ‘નિસર્ગોપચાર’. જો તેને ગોડસેએ ગોળી ન મારી હોત તો હું ખાતરીથી કહું છું કે તે ૧૨૫ વર્ષથી વધુ જીવ્યા હોત અને તંદુરસ્ત જીવ્યા હોત. તેમનો નિસર્ગ-આહાર અને નિસર્ગોપચારની શ્રદ્ધા તેમ જ મનુ-આભાના શરીરની ઉષ્મા તેમને લાંબુ જીવાડત. તાજેતરમાં સત્ય સાઇબાબા માત્ર ૮૫ વર્ષની ઉંમરે સ્વર્ગવાસી થયા તે પહેલાં કેટલાય આધ્યાત્મિક પુરુષો (અને ખાસ રામકૃષ્ણ પરમહંસ કેન્સરથી વડોદરામાં) પીડાયા હતા. વડોદરામાં રામકૃષ્ણ મિશન અને વિવેકાનંદના સંચાલક સ્વામિ નિબિલેશ્વરાનંદજી મહારાજ મારે ઘરે પધાર્યા ત્યારે મેં તેમને આજ પ્રશ્ન પૂછ્યો તો તેમણે બચાવ કર્યો કે રામકૃષ્ણજીએ શરીર કરતાં આધ્યાત્મિક સાધના ઉપર જ સર્વે ધ્યાન આપવું હતું, પણ ૨૧મી સદીના માનવી માટે આવો બચાવ વ્યવહારુ નથી. ધીરુભાઇ અંબાણી અને બીજા અબજપતિ ઉદ્યોગપતિઓ સ્વાસ્થ્યની પરવા કર્યા વગર ‘વહેલા વહેલા’ ગુજરી ગયા તેમાં એ બહાનું ન ચાલે કે રિલાયન્સને ધીગી કરવા તેમણે સ્વાસ્થ્યની કાળજી ન કરી. શું કામ ન કરી ? તમે મિલકત છોડી જાઓ છો. સેંકડો ઉદ્યોગપતિઓ મિલકતો કમાઇને સંતાનો માટે છોડતા જાય છે. શું બે-ત્રણ દીકરા કે દીકરીઓ તમારી મિલકત માટે કાયમી કંકાસ કરે તે માટે તમારે આરોગ્યની ઐસી તૈસીકરવી?

સિગમન્ડ ફ્રોઇડે માનવની સેક્સ લાઇફ અને જીવરસાયણનું આખું સાયન્સ વિકસાવ્યું. તેમાં અતિ કલ્પનાઓને વાસ્તવિકરૂપ આપેલું, તેના તરફ વાચકોનું ધ્યાન દોરાયું નથી. માત્ર તેને સેક્સનો શહેનશાહ ગણવામાં આવ્યો. ખરેખર તો ફ્રોઇડ માનવજાતની જીવરસાયણ શક્તિને વધારીને દીર્ઘાયુ અને તે પણ સંપૂર્ણ આરોગ્યવાળું દીર્ઘાયુનું વિજ્ઞાન વિકસાવવા માગતા હતા. તેણે અતિ કલ્પના કરીને માનવીને અમર બનાવવો હતો. આજે અમેરિકા-જર્મનીના વિજ્ઞાનીઓ માનવી માટે અનેક જીવરસાયણો શોધીને લાંબુ આયુષ્ય આપવા માગે છે, પણ તે રોગમુકત જીવન હશે નહીં. ગાંધીજી ૧૨૫ વર્ષ જીવ્યા હોત તો પૂર્ણ તંદુરસ્તી સાથે જીવ્યા હોત. થેકસ ટુ નેચરોપથી આજે ૨૧મી સદીમાં માત્ર દીર્ઘાયુ જ નહીં પણ દીર્ઘ તંદુરસ્તી સાથે અદ્ભુત તંદુરસ્તીની જરૂર છે. સત્ય સાઇબાબાને ૩૦-૩૦ દિવસ સુધી અનેક નળીઓ પરોવીને પરાણે જીવાડયા તેવું દીર્ઘાયુ મહાત્મા કે કહેવાતા ભગવાન કે કોઇને સ્વીકાર્ય ન હોવું જોઇએ.

કોઇને વૃદ્ધ થવું નથી. ગયા વર્ષે મેં લખેલું કે અમેરિકામાં વૃદ્ધાવસ્થા સામે લડવાની દવાઓનો ઉદ્યોગ ૮૮ અબજ ડોલરનો છે. એ દવા માનવીને લાંબુ જીવાડે છે, પણ મરતો નથી પણ માંદો થઇને જીવે છે. ટેલિવિઝનવાળા આ એન્ટી-એજિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીનાં R ૩૯૬૦૦૦ કરોડના ધંધાને જીવતો રાખે છે. દર વર્ષે કંઇને કંઇ દીર્ઘાયુ માટેનાં પુસ્તકો અને દવાનાં તૂત નીકળે છે. તાજેતરમાં એક અતિકલ્પનાવાળું પુસ્તક પ્રગટ થયું છે. તેનો રિવ્યુ લંડનના સન-ડે-ટાઇમ્સે ૩જી માર્ચ ૨૦૧૧ આપ્યો છે. પુસ્તકનું નામ છે ‘યુ આર લુકિંગ વેરીવેલ-ધ સરપ્રાઇઝિંગ નેચર ઓફ ગેટિંગ ઓલ્ડ.’એ પછી હમણાં જ એક મિચીઓ કાકુ નામનો વિજ્ઞાની આપણને સૌને ‘વૈજ્ઞાનિક રીતે’ મૂરખ બનાવવા લખે છે કે તેણે ૩૦૦ વિજ્ઞાનીઓને મળીને એક એવા સુપ્ત ડી. એન.એ. (મૂળ બીજ) અને પ્રોટીનની શોધ આદરી છે જે માણસને ગ્રીક દેવતાઓની માફક જીવે ત્યાં સુધી ૩૦ વર્ષનો જ દેખાય તેવો બનાવશે, પણ એ ગધેડાવૃદ્ધિવાળા વિજ્ઞાની સ્પષ્ટ કરતા નથી કે ૩૦ વર્ષની વય મહત્વની નથી. ૮ની વયે આજે ડાયાબિટીસ થાય છે.

૨૪ની વયે હૃદયરોગનો હુમલો આવે છે. મૂળ વાત કાયમી તંદુરસ્તીની છે. તે વાત કોઇ કરતું નથી. ફરી ગાંધીજીને યાદ કરીને કહું છું કે ગાંધીજીનો ચરખો જે કાયમ માટે અભરાઇએ ચઢાવવા જેવો છે અને તેમની અહિંસાની વાતો તેમનાં પ્રવચનો અને પુસ્તકમાં જ ખડકાયેલી રહેવાની છે. હિંસાની તો સતત બોલબાલા થવાની છે તે ચરખા અને અહિંસા તેમજ તેમના મનુ-આભા ગાંધી બ્રાન્ડ બ્રહ્નચર્યની વાતો સતત પ્રગટ થાય છે, પણ તેમનાં જે મહામૂલા નિસર્ગોપચારને કોઇ દેશી-વિદેશી લેખકો (જે મુખ્યત્વે અંગ્રેજીમાં ગાંધીજીના જીવનથી પત્તર રગડે છે) યાદ જ કરતા નથી. ઉપર મેં જે પુસ્તકનું નામ લખ્યું તે લેવીસ વોલપેરીએ લખ્યું છે. તેમાં માનવજાત ૬૦૦ વર્ષનું આયુષ્ય આસાનીથી ભોગવશે તેવી વાત લખી છે. એક માન્યતા દ્દઢ થયેલી કે જે આવરદા છે તે જન્મ વખતે જ આપણા જીન્સમાં લખાઇને આવી છે. એટલે એમાં કોઇ મીનમેખ નથી.

સ્વામિ દયાનંદ કે વિવેકાનંદ ફલાણી ઉંમરનું મોત લખાવીને જ આવ્યા હતા. ડીટ્ટો પ્રમુખ કેનેડી અને ગાંધીજી (ખૂનથી) પણ એવા ખૂનની વાત જવા દઇએ તો સાયિન્ટસ્ટો કહે છે કે મૂળભૂત જીન્સને હવે બદલી શકાય છે. આપણે જન્મ્યા ત્યારે જે રીતે ‘જેનિટીકસ પ્રોગામ્ડ’ હોઇએ તે ડિઝાઈન બદલી શકાય છે, પણ શું માનવ પોતે આવું ૬૦૦ વર્ષ લાંબુ આયુષ્ય ઇચ્છશે? જયોર્જ બનૉર્ડ શોએ કહેલું કે ઇશ્વરે આપેલું આયુષ્ય કરતાં લાંબુ જીવવાની શેખી એ તો પાગલ માણસને તંત છે. બનૉર્ડ શોએ તો કહેલું કે શું તમે ઇચ્છતા હોત કે લેનિન સ્ટેલીન અને બીજા સરમુખત્યારો લાં…બુ.. ૬૦૦ વર્ષ જીવે? તો તો હાહાકાર થઇ જાય. દિ.ભા.ના તંત્રીએ ૧૯-૪-૧૧ના તંત્રી લેખમાં લખવું પડ્યું. હવે વૃદ્ધો જ પોતે એવું આરોગ્ય અને આર્થિક સ્વતંત્રતા રાખે કે તે યુવા પ્રજાની ઐસી તૈસી કરી શકે.

ચીની વૈદોએ ગીંકગો નામની વનસ્પતિ શોધી તે સ્મરણશક્તિ ૧૦૦ વર્ષની આયુવાળાને ટકે તેવો દાવો થયો પણ ખોટો પુરવાર થયો. મહર્ષિ ચ્યવને દીર્ઘાયુ માટે ચ્યવન પ્રાશ શોધ્યું પણ તેને તો સ્વાદ બનાવી ઝંડુ અને ધૂતપાપેશ્વર માત્ર કમાયા. કોઇ લાંબું કે તંદુરસ્ત જીવતું નથી. માત્ર સવારે મનને છેતરીને સ્વાદિષ્ટ ચાટણ જમે છે. ખરી વાત તો લાંબા આયુષ્ય સાથે લાંબી, તંદુરસ્તી જ નહીં પણ ‘હેપ્પીનેસ’ મહત્વની છે. યુરોપમાં ૨૧,૦૦૦ લોકોનો સર્વે કરાયો તો ૭૪ની વય સુધી લોકો પોતાની મેળે પોતાનું કામ કરી શકતા ત્યાં સુધી હેપ્પી હતા.

પછી ? પછી અનેક બીમારીથી ખાટલાવશ થતાં દુ:ખી દુ:ખીના દાળિયા હતા. આ પુસ્તકનાં લેખક લુઇસ વોલપેરી કદાચ ગાંધીજીના નિસર્ગોપચારને જાણી ગયા લાગે છે તે કહે છે ૬૦૦ વર્ષ જીવી શકાય પણ ૬૦ સુધી જીવો કે ગમે ત્યાં સુધી પણ આરોગ્યમય જીવવા ભોજન ઓછું કરતા જાઓ. સાંજે માત્ર ફળાહાર કરો. Eat less and live long ઓછું ખાઓ લાંબુ જીવો

“શતાયુ ભવ” કે “દીર્ઘાયુ ભવ” નો આશીર્વાદ આપતા વડીલોને પણ કદાચ ખબર નહીં હોય કે તે આશીર્વાદ નહીં કેટલાયને માટે એ શાપ હશે. જોકે એ આશીર્વાદ કે શાપ સાબિત થતા પહેલા જેમને તે આશિર્વાદ મળ્યા હોય તેને કેટલાય કલાકો કસરતમાં અને શરીર સાચવવામાં જતા હોય છે . હરિકૃષ્ણ દાદા આજે પણ ૯૩ વર્ષની ઉંમરે રોજનાં ૧૦૦૦૦ પગલા ચાલતા હોય છે.

શતાયુ થવું એ આશીર્વાદ ત્યારે બને કે જ્યારે શરીર સારું હોય..પુરતા પૈસા કે જે મનની શાંતિ આપતા હોય અને જિંદગીમાં આધી વ્યાધી અને ઉપાધીને પહોંચી વળવાનું સચોટ હકારાત્મક મનોબળ હોય.

શતાયુ થવું એ શાપ ત્યારે બને જ્યારે ઉપર જણાવેલ વાતો જેવું કશું ના હોય. જેમકે માંદગી થી ભરેલું શરીર અને વિચ્છેદિત કુટુંબ હોય..ને સૌથી વધુ આગત્યની વાત પૈસા ન હોવાને કારણે અશાંત નકારત્મક વાતાવરણ હોય.

મારી વાતોમાં નકારાત્મક વાતો ન હોય અને તે બાબતને હું ગર્વથી કહું છું કારણ કે રડતા માનવીઓ દુઃખને વધુ વહાલ કરતા હોય છે કે સદા “હું બીચારો  મને કેટલું દુઃખ” કહીને સહાનુભૂતિ મેળવવા મથતો હોય છે.  દુનિયા આવા રોતલ અને બીચારા બાપડા સાથે રહેવા માંગતી હોતી નથી. તેમને તો તેમનું દુઃખ હરણ કરે તેવી કંપની ગમતી હોય છે. તમે જો આવા બાપડા અને બીચારા હો તો શતાયુ થશો કે કેમ એ શંકાસ્પદ ઘટના હશે અને જો તમે જીવશો તો પણ મહદ અંશે એકલા અને મુંઝાયેલા હશો.

એક સર્વે એવી વાત લઈને આવે છે કે આવા રોતલ લોકો મહદ અંશે કો’ક પ્રાણી પાળતા હોય છે. અને તે પાલતું પ્રાણી એટલા માટે રાખે છે કે તેમને કોઇના ઉપર ભરોંસો હોતો નથી. બીચારું નાનું ગલુડીયું કે પક્ષી કે બીલાડી ખાલી ભુખ લાગે ત્યારેજ બોલે બાકી ચુપ ચાપ માલીકની વાતો સાંભળે, ગેલ કરે અને કદી ગુસ્સો ન કરે.

હું તમે શતાયુ થાવ તેના રસ્તા તો બતાવીશ પણ અગત્યની વાત એ છે કે નિવૃત્ત જીવન સંપૂર્ણ આનંદથી જીવવા માટેનાં કીમિયા પણ બતાવીશ. કહે છે જે ઘરેડમાં જીવે છે તે ઘરડો જલ્દી થાય પણ જેના વાંચનમાં, શુભ કાર્યમાં અને કીર્તિમાં વૃધ્ધિ થાય છે તે વૃધ્ધ. REMEMBER, GROWING OLDER IS MANDATORY. GROWING UP IS OPTIONAL.આ વાતનું જીવંત ઉદાહરણ છે હરેકૃષ્ણ દાદા.. તેમના મગજમાં ઉંમર એક નંબર માત્ર છે ૯૩ વર્ષે એક કાર્ય પત્યુ અને તેની પાછળ બીજું કાર્ય શરું જ હોય. મારા જેવા કેટલાયની સુષુપ્ત શક્તિઓ જગાડે અને પોતે પણ નવું શીખવાની ધગશ ના છોડે..હાલ તેઓ નવી ભાષા શીખવાનાં ઉત્સાહમાં છે

કીમિયો ૧.”સ્વ”માં વસ અને “પર”થી ખસ

નિવૃત્ત જીવન માં દાખલ થતા એક વાત સમજવી જરુરી છે અને તે છે “સ્વ”માં વસવું અને “પર” થી ખસવું. આ વાત તો સાવ નાની છે પણ તે આત્મ સાત કરવી તે સાધના છે.

એક સીધી વાત કહીયેતો આપણને હુકમો કરવા ગમે છે પણ કોઇ આપણને હુકમ કરે તો ગમતું નથી. કેમ?

આપણે બીજા માટે સલાહ આપવાની હોય તો ક્ષણની પણ વાર નથી લગાડતા પણ આપણે આપણેજ જો તે સલાહ પર અમલ કરવાનો હોય તો તે આપણ ને ગમતું નથી. કેમ?

માણસ માત્રને અન્યની વાતો..અન્યની ક્ષતિઓ અન્યની બુરાઇને ચગાવવા કે વાગોળવા ગમે છે. અને આ પરિસ્થિતિને “પરમાં વસ” કહે છે.

આ પરિવર્તનને આત્મસાત કરવા કેટલાંક પ્રયોગો કરવા પડશે. જેને મનોવૈજ્ઞાનિકો “ Transaction Analysis” કહે છે. આ માન્યતા મુજબ દરેક વ્યક્તિમાં એક બાળક એક  એક પુખ્ત અને એક વૃધ્ધ માણસ હોય છે. જ્યારે તમે વાત કરો ત્યારે સામા માણસ નાં પ્રતિભાવો ત્રણ પ્રકારનાં હોય.

બાળક્ની વાતોનો પ્રતિભાવ વૃધ્ધ માણસ સરસ રીતે આપે કારણ કે બાળક શીખવાનાં મત માં હોય અને વૃધ્ધ શીખવાડવાનાં મતમાં તેથી બાળકનાં પ્રશ્નો હોય પણ અભિમાન ના હોય જે વૃધ્ધ સરસ રીતે આપે. પુખ્ત માણસ નાં પ્રતિભાવમાં તેનો વિવેક અથવા અભિમાન આવે અને વાત ચેડાઇ શકે અને વૃધ્ધની વાતોમાં જાણકારીનું અભિમાન ટકરાયા વિના ના રહે. તારા કરતા હું વધુ જાણું વાળી વાતો આવે અને આવે જ.

મોટી ઉંમરે જો “સ્વ”માં વસ વાળી વાત હશે તો ખટરાગ ઉભો જ નહીં થાય કારણ કે મનમાં પ્રશ્નનો જવાબ “ એમાં મારે શું?” આવશે. અથવા “ભાઇ દરેક જણ ને પોતાનો ક્રોસ જાતે ઉપાડવાનો છે.”

જૈન સિધ્ધાંતોમાં અનેકાંતવાદ આ વાત બહુ સરસ રીતે સમજાવે છે અને કહે છે ભાઇ તું પણ સાચો હોઇ શકે છે અને હું પણ સાચો હોઇ શકું છું. મને મારી વાત સાચી છે અને તારી વાત ખોટી છે તેવું કોઇ મમત્વ જ નથી.

મહદ અંશે આ વાતનો જવાબ એ આવશે કે ભાઇ તમે જો સંસારમાં રહેતા હશો તો આ પલાયન વાદ તમને બદનામ કરશે.

હા અને કરીને ય બદનામી મળશે તો?

ખરેખર આ ભુલ છે.

જેમ કે નટુ કાકાનો એક માત્ર ભત્રીજો નવિન વારે અને તહેવારે કોઇ અને કોઇ બહાને નટુકાકા પાસે પૈસા પડાવે. નટુ કાકા નવિનને ના કહે નહી અને બહાનુ બનાવે.”પૈસા હમણા છુટા નથી એફ. ડી. પાક્યા પછી જોઇશું.” “ એટલે ક્યારે પાકશે?” નટુ કાકા આનો જવાબ ના આપવા ગોળા ગબડાવે પણ નવિન તો એમજ માને કે આ મારી બેંક છે અને પંદર દિવસ પછી માંદગી આવી..પછી છોકરીને પરણાવવાની છે આમ વાતો રોજ નવી આવે અને નટુ કાકા મુંઝાયા કરે.

મોટાભાગનાં લોકો આ પરિસ્થિતિને ટાળવા. ઉંમર, તબિયત કે બીન અનુકુળ વાતનો સહારો લે છે. તેમ ન કરતા વહેવારીક રસ્તો લો અને સ્પષ્ટ પણે જણાવો કે હવે હું બહાર નથી જતો કે જેથી તેઓ આગળ જતા નવી અપેક્ષાઓ પેદા કરી તમને ફરીથી અસ્વસ્થ ન કરે.

રેવા કાકીએ એક દિવસ નવિન ને ઉધડો લીધો “ અલ્યા નવિન! મોટાભાઇ તારા માટે બેંકમાં દલ્લો મુકીને તો ગયા છે. તે પટારો ક્યારેક તો ખોલ.”

નવિન કહે “ કાકી બાપા ગયા ત્યારે કહેતા ગયા હતા કે નટુ કાકાનું ધ્યાન રાખજે”

“ તે તુ આ કાકાનું ધ્યાન રાખે છે કે કાકાનાં પૈસાનું?”